Een holding met meerdere werkmaatschappijen kan overzichtelijk zijn, maar fiscaal ontstaat al snel de vraag: hoe werkt een fiscale eenheid precies? Het antwoord hangt af van de belastingsoort. Voor de btw en voor de vennootschapsbelasting gelden namelijk verschillende voorwaarden, gevolgen en risico’s. Wie die twee door elkaar haalt, kan onverwacht te maken krijgen met naheffingen, hoofdelijke aansprakelijkheid of gemiste voordelen.
Voor ondernemers is een fiscale eenheid geen administratieve formaliteit. Het is een keuze – of bij de btw soms een feitelijke situatie – die direct invloed heeft op uw aangiften, interne facturatie, verliesverrekening en financiële risico’s binnen de groep.
Wat is een fiscale eenheid?
Een fiscale eenheid betekent dat meerdere ondernemingen of vennootschappen voor een bepaalde belasting als één belastingplichtige worden behandeld. De afzonderlijke bv’s blijven juridisch bestaan, met eigen contracten, bankrekeningen en verantwoordelijkheden. Fiscaal wordt echter op onderdelen naar de groep als geheel gekeken.
Er zijn in de praktijk twee vormen die veel voorkomen: de fiscale eenheid voor de omzetbelasting en de fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting. De naam is gelijk, maar de werking verschilt wezenlijk.
Bij de btw draait het vooral om de onderlinge verwevenheid van ondernemingen. Bij de vennootschapsbelasting gaat het om een moedermaatschappij die vrijwel alle zeggenschap en het economische belang in een dochtermaatschappij heeft. Beoordeel deze regelingen daarom altijd afzonderlijk.
Hoe werkt een fiscale eenheid voor de btw?
Voor de omzetbelasting kunnen verschillende ondernemers samen één fiscale eenheid vormen als zij financieel, organisatorisch en economisch verweven zijn. Daarbij hoeft niet uitsluitend sprake te zijn van bv’s. Ook andere ondernemersvormen kunnen onder omstandigheden onderdeel zijn van een fiscale eenheid voor de btw.
Drie vormen van verwevenheid
Financiële verwevenheid betekent doorgaans dat één partij een overheersende invloed heeft op de andere partijen, bijvoorbeeld via aandelenbezit of zeggenschap. Organisatorische verwevenheid ziet op de leiding: zijn bestuur, beleid en besluitvorming in belangrijke mate op elkaar afgestemd? Economische verwevenheid is aanwezig wanneer de activiteiten op elkaar zijn gericht, wanneer ondernemingen dezelfde klantenkring bedienen of wanneer de ene onderneming in hoofdzaak diensten verleent aan de andere.
Alle omstandigheden tellen mee. Een holding die de directie voert, personeel inzet en diensten levert aan werkmaatschappijen kan bijvoorbeeld onderdeel van de fiscale eenheid zijn. Alleen aandelen houden is daarvoor niet altijd voldoende.
Eén btw-aangifte, maar ook gezamenlijke aansprakelijkheid
Binnen een fiscale eenheid voor de btw zijn prestaties tussen de deelnemende ondernemingen in beginsel niet belast met btw. Een managementvergoeding van de holding aan een werkmaatschappij hoeft dan bijvoorbeeld niet afzonderlijk met btw te worden gefactureerd. De fiscale eenheid doet één gezamenlijke btw-aangifte onder één btw-nummer.
Dat kan de administratie vereenvoudigen en voorkomt voorfinanciering van btw op interne diensten. Dit voordeel is vooral relevant wanneer een of meer groepsmaatschappijen btw niet volledig kunnen aftrekken, zoals in de zorg, het onderwijs, de financiële dienstverlening of bij vrijgestelde verhuur.
Daar staat een belangrijk risico tegenover: alle onderdelen van de fiscale eenheid zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de volledige btw-schuld van de fiscale eenheid. Als één werkmaatschappij de btw niet kan betalen, kan de Belastingdienst de schuld dus ook verhalen op een andere deelnemer of op de holding. Dat vraagt om heldere afspraken, betrouwbare administraties en tijdige signalering van betalingsproblemen.
Een fiscale eenheid voor de btw ontstaat bovendien niet uitsluitend doordat u hiervoor kiest. Als feitelijk aan de voorwaarden is voldaan, kan de Belastingdienst zich op het standpunt stellen dat sprake is van een fiscale eenheid. Een beschikking geeft duidelijkheid, maar de feitelijke verhoudingen binnen de groep blijven doorslaggevend.
Hoe werkt een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting?
Een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting werkt anders. Hierbij worden de resultaten van een moedermaatschappij en een of meer dochtermaatschappijen samengevoegd in één aangifte vennootschapsbelasting. De moedermaatschappij doet die aangifte en is in beginsel belastingplichtig voor het resultaat van de fiscale eenheid.
De hoofdvoorwaarde is dat de moedermaatschappij ten minste 95 procent bezit van de aandelen in de dochtermaatschappij. Dit belang moet niet alleen zien op het economische eigendom, maar ook op het stemrecht, het recht op winst en het recht op vermogen. Daarnaast gelden voorwaarden rond de rechtsvorm, vestigingsplaats, boekjaren en fiscale winstbepaling.
Voor deze fiscale eenheid moet een verzoek worden gedaan. De regeling gaat niet automatisch in doordat een holding alle aandelen in een werkmaatschappij bezit. De ingangsdatum en de administratieve verwerking verdienen aandacht, zeker bij een overname, herstructurering of oprichting van een nieuwe bv.
Verrekenen van winsten en verliezen
Het bekendste voordeel is dat winst en verlies binnen de groep in hetzelfde jaar tegen elkaar kunnen worden weggestreept. Maakt een nieuwe werkmaatschappij in de aanloopfase verlies, terwijl een andere werkmaatschappij winstgevend is? Binnen een fiscale eenheid kan dit per saldo leiden tot minder vennootschapsbelasting.
Ook transacties binnen de fiscale eenheid worden fiscaal in beginsel genegeerd. Daardoor kan het eenvoudiger zijn om bedrijfsmiddelen of activiteiten binnen de groep te verplaatsen. De fiscale gevolgen verdwijnen echter niet altijd definitief. Bij beëindiging van de fiscale eenheid kunnen bepaalde posten alsnog belast worden. Dit wordt ook wel een ontvoegings- of doorschuifrisico genoemd.
Verliezen die zijn ontstaan vóórdat een maatschappij tot de fiscale eenheid toetrad, blijven in principe verbonden aan die specifieke maatschappij. U kunt deze oude verliezen dus niet zonder meer verrekenen met winsten van andere groepsmaatschappijen. Ook voor verliezen die ontstaan vlak voor een verkoop of beëindiging gelden beperkingen.
Wanneer is een fiscale eenheid aantrekkelijk?
Een fiscale eenheid kan aanzienlijke voordelen bieden, maar past niet bij iedere structuur. Voor de vennootschapsbelasting is zij vaak interessant als meerdere bv’s binnen een groep verschillende resultaten hebben, als activiteiten worden opgebouwd of als interne reorganisaties voorzien zijn.
Voor de btw kan de regeling waardevol zijn wanneer interne doorbelasting plaatsvindt en btw-aftrek binnen delen van de groep beperkt is. Denk aan een holding die bestuurs- en ondersteunende diensten verleent aan een zorg- of vastgoedvennootschap. De besparing op niet-aftrekbare btw kan dan materieel zijn.
Tegelijkertijd is eenvoud niet altijd een voordeel. Een winstgevende dochter kan door verliesverrekening binnen de fiscale eenheid minder zelfstandig zichtbaar worden in de fiscale positie. Bij verkoop van een onderdeel, toetreding van een investeerder of een wijziging in de aandeelhoudersstructuur kunnen de gevolgen complexer worden. Ook hoofdelijke aansprakelijkheid bij de btw vraagt om een bewuste afweging, zeker als de financiële positie van werkmaatschappijen uiteenloopt.
Let op bij wijzigingen in uw groepsstructuur
Een fiscale eenheid vraagt om onderhoud. Een aandelenoverdracht, wijziging in bestuur, afsplitsing van activiteiten, fusie, verkoop van vastgoed of verandering in de feitelijke leiding kan gevolgen hebben voor de voorwaarden. Soms eindigt de fiscale eenheid zonder dat dit direct wordt onderkend.
Dat kan leiden tot correcties achteraf. Interne facturen die eerder buiten de btw bleven, kunnen dan alsnog belast zijn. Bij de vennootschapsbelasting kunnen reserves, stille meerwaarden of eerdere interne transacties weer naar voren komen. Het is daarom verstandig om de fiscale positie vooraf mee te nemen bij iedere belangrijke juridische of organisatorische wijziging.
Leg ook de onderlinge afspraken goed vast. Zeker bij een btw-fiscale eenheid is het verstandig om duidelijk te bepalen wie de aangifte verzorgt, hoe betalingen worden gecontroleerd en hoe een eventuele belastingschuld intern wordt verdeeld. De aansprakelijkheid tegenover de Belastingdienst blijft bestaan, maar goede interne afspraken beperken verrassingen binnen de groep.
Van structuur naar zekerheid
De vraag is niet alleen of uw bv’s aan de voorwaarden voldoen, maar vooral of een fiscale eenheid uw onderneming sterker en overzichtelijker maakt. Dat vraagt om een beoordeling van de huidige administratie, de financiële positie van elke entiteit, toekomstige groeiplannen en mogelijke verkoop- of investeringsscenario’s.
Een zorgvuldig ingerichte structuur geeft ruimte om te ondernemen zonder fiscale onzekerheid. Kroess & Visser helpt ondernemers om die afweging concreet te maken, de gevolgen door te rekenen en de benodigde processen goed in te richten. Zo blijft uw fiscale structuur ondersteunend aan uw ambities, in plaats van een risico dat pas zichtbaar wordt wanneer er iets verandert.
