Een goed bedrijf kan een aantrekkelijke overnamekandidaat zijn, maar de juridische vorm van de transactie bepaalt wat u werkelijk koopt. Bij een share deal asset deal gaat het daarom niet alleen om de koopprijs. De keuze bepaalt welke bezittingen, verplichtingen, fiscale gevolgen en risico’s u overneemt. Wie dit pas aan het einde van het traject bespreekt, kan voor onaangename verrassingen komen te staan.
Voor ondernemers, DGA’s en managementteams is het onderscheid essentieel. Een share deal en een asset deal leiden vaak tot een andere onderhandeling, andere garanties in de koopovereenkomst en een andere fiscale uitkomst. De beste keuze volgt niet uit een standaardvoorkeur, maar uit een scherpe analyse van de onderneming, de doelstellingen van koper en verkoper en de risico’s die partijen bereid zijn te dragen.
Wat is het verschil tussen een share deal en asset deal?
Bij een share deal koopt de koper de aandelen in de vennootschap. De rechtspersoon blijft bestaan en behoudt in beginsel al zijn bezittingen, schulden, contracten, personeel, vergunningen en juridische geschiedenis. Alleen het eigendom van de aandelen verandert. De onderneming blijft dus in dezelfde bv, maar krijgt een nieuwe aandeelhouder.
Bij een asset deal koopt de koper afzonderlijke activa en soms bepaalde passiva van de onderneming. Denk aan machines, voorraad, inventaris, intellectuele eigendomsrechten, klantenportefeuille, handelsnaam en goodwill. De koper kan gericht kiezen wat hij wil overnemen en wat hij buiten de transactie wil houden. De verkopende vennootschap blijft vervolgens achter met de niet-overgedragen onderdelen, eventuele schulden en de opbrengst van de verkoop.
In de praktijk is het onderscheid minder zwart-wit dan het lijkt. Bij een asset deal kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat bepaalde leaseverplichtingen, medewerkers of contracten meegaan. Bij een share deal kunnen partijen risico’s beperken met garanties, vrijwaringen, een escrow of een deel van de koopsom dat tijdelijk wordt aangehouden. De transactievorm biedt dus een kader, maar de koopovereenkomst bepaalt uiteindelijk veel van de concrete uitkomst.
Waarom kopers vaak kiezen voor een asset deal
Voor een koper is een asset deal vaak aantrekkelijk wanneer de onderneming een lange historie kent, een beperkt overzichtelijke administratie heeft of mogelijke claims met zich meebrengt. De koper kan de gewenste bedrijfsmiddelen en activiteiten verwerven zonder automatisch alle bekende en onbekende verplichtingen van de verkopende bv over te nemen.
Dat voordeel vraagt wel om nauwkeurige uitvoering. Voor veel activa is een afzonderlijke overdracht nodig. Bij vastgoed is een notariële leveringsakte vereist. Contracten kunnen alleen overgaan als de wederpartij toestemming geeft, tenzij het contract zelf een andere regeling bevat. Ook vergunningen zijn niet altijd overdraagbaar. Juist wanneer de waarde van de onderneming ligt in langdurige klantrelaties, softwarelicenties of een specifieke vergunning, kan dit de haalbaarheid van een asset deal bepalen.
Fiscaal kan de koper voordeel hebben doordat de betaalde prijs wordt toegerekend aan de overgenomen activa en passiva. Goodwill en bepaalde bedrijfsmiddelen kunnen onder voorwaarden fiscaal worden afgeschreven. Dat levert in toekomstige jaren een aftrekpost op. Bij de aankoop van aandelen ontbreekt die directe fiscale afschrijving op de koopsom doorgaans.
Personeel verdient bijzondere aandacht. Bij overgang van onderneming kunnen werknemers van rechtswege overgaan naar de koper, met behoud van hun rechten en verplichtingen. De vraag of daarvan sprake is, hangt af van de feiten: blijft de economische eenheid identificeerbaar en wordt de activiteit voortgezet? Dit moet vooraf zorgvuldig worden beoordeeld. Een activaoverdracht is geen instrument om arbeidsrechtelijke verplichtingen eenvoudig te vermijden.
Waarom verkopers vaak een share deal prefereren
Een verkoper heeft vaak een duidelijke voorkeur voor een share deal. Door de aandelen te verkopen, draagt de verkoper in één transactie de vennootschap over, inclusief de onderneming en de bijbehorende verplichtingen. Dat is administratief vaak overzichtelijker dan het afzonderlijk overdragen van alle activa, contracten en rechten.
Voor een holdingstructuur is de fiscale behandeling regelmatig een belangrijk argument. Verkoopt een holding de aandelen in een werkmaatschappij, dan kan de deelnemingsvrijstelling onder voorwaarden van toepassing zijn. De verkoopwinst blijft dan in de holding in beginsel buiten de vennootschapsbelasting. De opbrengst kan vervolgens worden gebruikt voor nieuwe investeringen, een andere onderneming of vermogensopbouw binnen de holding.
Bij een asset deal wordt de verkoopwinst eerst belast in de verkopende bv. Wil de DGA de resterende opbrengst daarna privé ontvangen, dan kan ook belasting in box 2 aan de orde zijn. Dat betekent niet dat een asset deal per definitie ongunstig is, maar wel dat de netto-opbrengst vooraf moet worden doorgerekend.
Een koper zal bij een share deal doorgaans sterker aandringen op uitgebreide garanties en vrijwaringen. Denk aan fiscale schulden, lopende procedures, de juistheid van jaarrekeningen, pensioenverplichtingen, intellectueel eigendom, cyberincidenten en naleving van wet- en regelgeving. De verkoper wil op zijn beurt grenzen stellen aan omvang, duur en voorwaarden van aansprakelijkheid. Die verdeling van risico’s is vaak een van de meest intensieve onderdelen van de onderhandelingen.
Fiscale aandachtspunten die de koopsom beïnvloeden
De fiscale uitkomst is niet alleen een zaak voor na de handtekening. Zij beïnvloedt direct de waarde van de transactie en daarmee de onderhandelingsruimte. Wanneer een koper in een asset deal toekomstige afschrijvingen kan benutten, kan dat reden zijn om een hogere prijs te betalen. Als een verkoper door een asset deal aanzienlijk meer belasting verschuldigd is, zal die hogere prijs vaak nodig zijn om tot dezelfde netto-opbrengst te komen.
Bij de overdracht van een onderneming of een zelfstandig onderdeel daarvan kan de omzetbelasting onder voorwaarden buiten toepassing blijven. Dit wordt vaak aangeduid als de overgang van een algemeenheid van goederen. Voldoet de transactie niet aan die voorwaarden, dan kan btw op afzonderlijke onderdelen verschuldigd zijn. De feitelijke inrichting van de transactie is daarom bepalend.
Ook overdrachtsbelasting kan een rol spelen. Bij rechtstreeks vastgoed in een asset deal is dit snel zichtbaar. Maar ook bij een aandelenoverdracht kunnen regels over zogenoemde onroerendezaakrechtspersonen van belang zijn. Daarnaast verdienen fiscale eenheden, compensabele verliezen, rekening-courantverhoudingen en bestaande fiscale posities aandacht. Niet iedere fiscale positie gaat mee bij een aandelenverkoop en niet elke positie is voor de koper bruikbaar.
Due diligence maakt het verschil tussen prijs en waarde
De keuze voor een transactievariant kan pas verantwoord worden gemaakt na degelijk boekenonderzoek. Financiële due diligence geeft inzicht in de kwaliteit en bestendigheid van de resultaten, werkkapitaalbehoefte, schuldpositie en normalisaties in de cijfers. Fiscale due diligence brengt onder meer risico’s rond aangiften, loonheffingen, btw, vennootschapsbelasting en transfer pricing in beeld.
Ook juridisch en operationeel onderzoek is nodig. Zijn belangrijke contracten overdraagbaar? Welke change-of-controlclausules gelden bij een aandelenverkoop? Zijn intellectuele eigendomsrechten daadwerkelijk eigendom van de onderneming? Hoe staat het met privacy, cybersecurity, vergunningen, verzekeringen en claims? Bij een onderneming die afhankelijk is van enkele grote klanten of leveranciers is het behoud van die relaties vaak minstens zo belangrijk als de balansposten.
De bevindingen uit het onderzoek moeten worden vertaald naar concrete afspraken. Soms is een lagere koopsom passend. In andere gevallen werkt een vrijwaring beter, bijvoorbeeld voor een specifiek fiscaal risico. Een earn-out kan uitkomst bieden wanneer partijen verschillen van inzicht over toekomstige omzet of winst. Bij onzekerheid over een mogelijke claim kan een deel van de koopprijs op een geblokkeerde rekening blijven staan. De juiste oplossing hangt af van de aard, omvang en waarschijnlijkheid van het risico.
Kies de structuur vanuit uw doel, niet vanuit gewoonte
Een koper die vooral een gezonde activiteit, klantenbestand en productiemiddelen wil toevoegen, kan met een asset deal gericht bouwen aan groei. Dit is vooral logisch als historische risico’s niet goed zijn te overzien of als onderdelen van de onderneming bewust buiten beeld moeten blijven. Daar staat tegenover dat het overzetten van contracten, systemen, medewerkers en vergunningen tijdrovend kan zijn.
Een share deal ligt meer voor de hand wanneer continuïteit centraal staat. De bestaande bv blijft dan contractpartij, werkgever en vergunninghouder. Dat kan essentieel zijn bij langlopende projecten, gereguleerde activiteiten of ondernemingen waarvan de waarde sterk samenhangt met de bestaande organisatie. De koper neemt dan wel de historie mee en moet die met grondig onderzoek en duidelijke contractuele bescherming beheersen.
Voor verkopers vraagt de keuze vooral om een vroegtijdige voorbereiding. Een overzichtelijke juridische structuur, actuele administratie, goed vastgelegde contracten en een heldere fiscale positie vergroten de verkoopbaarheid. Ook het tijdig scheiden van niet-operationeel vastgoed, overtollige liquiditeiten of privégerelateerde posten kan voorkomen dat de koper korting vraagt of dat een gewenste dealstructuur onnodig complex wordt.
Een overname is geen moment om te gokken op een standaardroute. Leg de beoogde dealstructuur vroeg naast de fiscale, juridische en financiële werkelijkheid van uw onderneming. Met een goed voorbereid dossier en adviseurs die de gevolgen integraal beoordelen, houdt u grip op de onderhandelingen en creëert u ruimte voor de volgende stap in uw onderneming.
